Bir Apartmanın İçinden Geçen Sanat Hayatı: Açıkhava Apartmanı
Nişantaşı’nda bazı yapıların ismi bile insanın yürüyüşünü değiştirir. Açıkhava Apartmanı bunlardan biri. Maçka Parkı’ndan Abdi İpekçi Caddesi’ne doğru çıkarken, alışveriş poşetleri, kahve molaları ve cadde telaşı arasında karşınıza çıkar. Adı, Nişantaşı’nın yoğunluğu içinde beklenmedik derecede ferah gelir: Açıkhava.
1956’da, Dr. Muhittin Omayer ile Dr. Zühtü Erman’ın ortaklığıyla inşa edilen apartmanın mimarı Enver Tokay’dır. Tokay’ı çoğu kişi Ankara’daki Kızılay Binası’yla tanır; Açıkhava ise onun bilinen özel mülk projeleri arasında ayrı bir yerde durur. Üstelik mimar, 1970’lerin sonuna dek bu binada yaşamıştır. Yani apartmanı yalnızca tasarlamamış; onun gündelik hayatını, merdivenlerini, pencerelerinden giren öğle ışığını yıllarca içeriden de izlemiştir.
Açıkhava’nın yapımına dair en zarif ayrıntı ise İstanbul’un modernleşme hikâyesinden gelir. Aynı dönemde inşa edilen İstanbul Hilton tamamlandıktan sonra, artan yapı malzemeleri açık artırmaya çıkarılır. Apartmanın sahipleri bu malzemelerin bir bölümünü satın alır ve binada kullanır. Böylece Nişantaşı’ndaki bir apartmana, Harbiye’nin büyük otel şantiyesinden küçük ama anlamlı bir malzeme hafızası taşınır.
Bu, şehrin eski haliyle ilgili çok şey söyler. İstanbul’da bir yapı yapılırken malzeme sadece satın alınmazdı; bulunur, takip edilir, seçilir, bir yerden başka bir yere hikâyesiyle geçerdi. Açıkhava Apartmanı’nın duvarlarında bu nedenle yalnızca 1956’nın değil, aynı zamanda Hilton inşaatının da küçük bir gölgesi vardır.
Uzun yıllar aile apartmanı olarak kalan binada daireler satılmaz, kiraya verilirdi. Bu tercih, binaya sadece mimari değil, sosyal bir bütünlük de kazandırmış olmalı. Aynı merdivende yıllarca birbirini tanıyan komşular; kapı önünde büyüyen çocuklar; kimlerin taşındığını, kimin ne zaman döndüğünü bilen kapıcılar… Nişantaşı’nın bugünkü akışkan hayatında artık daha zor bulunan bir apartman düzeni.
Fakat Açıkhava Apartmanı’nı asıl özel yapan şey, alt katlarında gelişen sanat hayatıdır.
Binanın alt katındaki dairelerden birinde ressam Jale Yasan yaşamış; İbrahim Çallı’nın onu sık sık ziyaret ettiği anlatılmıştır. Sonraki yıllarda bu daireler birleştirilir ve Galeri Lebriz’in yeni mekânına dönüşür. 1985’te burada açılan ilk sergi, Avni Lifij retrospektifidir. Eserlerin tamamının açılışta satılması, o yılların İstanbul sanat çevresinin heyecanını anlatan güzel bir ayrıntıdır.
Galeri Lebriz, 2000’e dek yalnızca sergilerin açıldığı bir adres olmadı. Koleksiyonerlerin, genç sanatçıların, meraklıların ve iyi bir serginin peşine düşenlerin buluştuğu bir yerdi. Bir binanın girişinden içeri girdiğinizde, yukarı katlarda ev hayatı sürerken alt katta resimler konuşulabiliyordu. Nişantaşı’nın eski zarafeti biraz da buydu: Hayat, sanat ve gündelik ritüeller birbirinden kopuk değildi.
Daha sonra aynı mekânda lebriz.com doğdu; Türkiye’nin ilk sanat portallarından biri olarak dijital sanat belleğinin erken adreslerinden oldu. Böylece Açıkhava Apartmanı, bir dönem tuval ve çerçevelerle taşınan sanat sohbetini, başka bir dönemde bilgisayar ekranlarına taşıdı.
Binada yönetmen Hulki Saner’in ve 1970’lerin tanınan modacılarından Belgin Usberk’in de yaşadığı biliniyor. Bir dönem Ajda Pekkan’ın dükkânı, ardından Antik A.Ş.’nin kuruluşu da aynı binanın katlarından geçti. Bugün alt kattaki mekânın başka bir işleve sahip olması, binanın bu hareketli geçmişini silmiyor. Tam tersine, eski galeri düzeninden kalan bazı izler hâlâ bilenlere başka bir zamanı fısıldıyor.
Açıkhava Apartmanı, Nişantaşı’nın yalnızca iyi adreslerinden biri değil. Bir dönem mimarın yaşadığı, ressamın misafir ağırladığı, galericinin sergi açtığı, modanın ve sanat piyasasının dolaşıma girdiği bir şehir parçası.
Adı da bu yüzden çok yerinde.
Çünkü bazı apartmanlar dört duvar arasında kalmaz. İçinden geçen insanların hafızasıyla, şehrin açık havasına karışır.
Kaynak notu: Yapının 1956 tarihçesi, mimarı Enver Tokay, İstanbul Hilton’dan alınan malzemeler, aile apartmanı dönemi, Galeri Lebriz, lebriz.com ve binayla ilişkilendirilen isimler hakkındaki bilgiler Açıkhava Apartmanı araştırmasında yer alıyor.