Şakayık Sokak’ta Bir Kadın Adı: Dursun Apartmanı’nın Sessiz Sanat Hafızası

Nişantaşı’nda bazı apartmanlar, büyük bir hikâyeyi bağırarak anlatmaz. Ne süslü bir cephesiyle kendini öne çıkarır ne de önünde fotoğraf çektirmek için insanların durduğu bir kapısı vardır. Ama bir isim, bir aile ve o evden yetişen bir insan, binayı şehrin hafızasında vazgeçilmez bir yere koyar.

Şakayık Sokak’taki Dursun Apartmanı böyle bir bina.

1952’de inşa edilen apartmanın adı, bugünün kulağına neredeyse unutulmuş bir aile büyüğünü hatırlatıyor: Dursun. Yapıyı yaptıran mühendis Yahya Kefeli, apartmana 50 yaşında hayatını kaybeden babaannesinin adını verir. Nişantaşı’nda birçok apartmanın isimleri soyadı, servet ya da aile statüsü taşırken, Dursun Apartmanı’nın adı daha içe dönük, daha duygusal bir yerden gelir. Bu, bir bina tabelesinden çok bir hatıra levhasıdır.

Yahya Kefeli’nin hikâyesi de apartmanın karakterine yakışır. Robert Kolej mezunu olan Kefeli, Sümerbank bursuyla Londra’ya gider; Imperial College’da çelik yapı ve inşaat mühendisliği eğitimi alır. İstanbul’a döndüğünde devlet için çalışır, fakat Şakayık Sokak’ta bir apartman yaptırarak ailesi için başka türden bir gelecek de kurar.

O yıllarda Nişantaşı’nda apartman yaptırmak, sadece daire sahibi olmak değildi. Bir aileyi şehir içinde kalıcılaştırmak; çocuklara, torunlara, misafirlere ve uzun yıllar sürecek gündelik hayata bir adres açmaktı. Evin nerede olduğu, insanın hangi okula gittiği, alışverişini nereden yaptığı, akşamüstü yürüyüşünü hangi sokaktan tamamladığı kadar belirleyiciydi.

Dursun Apartmanı’nın esas sürprizi ise içeride büyüyen isimde saklı: Beral Madra.

Türkiye çağdaş sanatının en etkili figürlerinden biri olan küratör, yazar, eleştirmen ve eğitimci Beral Madra; çocukluğunun ilk yıllarını Maçka’daki Ralli Apartmanı’nda geçirir. Ailesi 1952’de Şakayık Sokak’a, babasının yaptırdığı Dursun Apartmanı’na taşınır. Madra, 1970’e kadar bu apartmanda yaşar.

Bu süreyi yalnızca bir adres değişikliği gibi görmek yanlış olur. Çünkü Beral Madra’nın gençliği, İstanbul’un kültür hayatının farklılaşmaya başladığı yıllara denk gelir. Şehir, eski aile apartmanlarının ritmini korurken; galeriler, yeni sergiler, dergiler, sinema kulüpleri, sanat tartışmaları ve daha dışa dönük bir kültür çevresi de yavaş yavaş görünür olmaya başlar.

Şakayık Sokak’taki o evde büyüyen Beral Madra, ilerleyen yıllarda Türkiye’de çağdaş sanatın düşünsel ve kurumsal zeminini kuran isimlerden biri olur. Türkiye’yi uluslararası sanat dünyasına bağlayan önemli sergilerin, bienallerin ve sanat projelerinin ardında onun izi vardır. Bu nedenle Dursun Apartmanı’nı düşünürken sadece 1950’lerin bir aile binasını değil, Türkiye çağdaş sanatının çok erken bir kişisel başlangıç noktasını da düşünmek gerekir.

Nişantaşı’nın apartman hikâyeleri tam burada derinleşir.

Bir binanın değeri, her zaman girişindeki mermerin rengi ya da cephesindeki işlemelerin zenginliğiyle ölçülmez. Bazen değer, o binada büyüyen bir çocuğun yıllar sonra şehrin kültür hayatını dönüştürmesindedir. Dursun Apartmanı’nın güzelliği biraz da bu görünmeyen bağda saklıdır: Şakayık Sokak’taki bir aile evi, yıllar sonra İstanbul’un sanat haritasına kadar uzanan bir etki yaratır.

Bugün Nişantaşı’nın sokakları daha hızlı; daireler daha sık el değiştiriyor, kapı isimlikleri daha çabuk yenileniyor. Ama Dursun Apartmanı’nın hikâyesi, eski semt hayatından kalan o kıymetli fikri hatırlatıyor: Bir ev, içindekilerin hayatına yalnızca fon olmaz. Onların dünyaya bakışını, şehirle kurduğu bağı ve hatırlama biçimini de şekillendirir.

Şakayık Sokak’tan geçerken Dursun Apartmanı’nı görmek için büyük bir mimari işaret aramaya gerek yok. İsmini okuyup bir an durmak yeterli.

Çünkü bazen bir apartman, yalnızca bir kadının adını değil; bir ailenin hafızasını ve bir şehrin sanatla kurduğu sessiz bağı taşır.

Araştırma notu: Dursun Apartmanı’nın 1952’de Yahya Kefeli tarafından yaptırıldığı, ismini Kefeli’nin babaannesinden aldığı ve Beral Madra’nın 1952–1970 arasında burada yaşadığı bilgileri Dursun Apartmanı araştırmasına dayanır.